Rufat GÜREL

Rufat GÜREL

azer_1964@hotmail.com

Kaçardoğanşalı Köyü

05 Aralık 2023 - 08:55

Yaklaşık bir buçuk asır boyunca İran'a egemen olan Kaçarlar, Orta Asya'dan İran topraklarına göç etmiş Türk boylarından biridir. 1795'te Muhammed Ağa Han ile başlayan Kaçarlar dönemi 1925'te Ahmed Şah ile son bulmuştur. Kaçarlar Oğuzların Bayat Boyundan gelirler.

      Köy, Iğdır il merkezine 21 km, Karakoyunlu ilçe merkezine 7 km. uzaklıktadır. Ağrı Dağı'nın 20 km kuzeyinde bulunmaktadır. Köyün adı, 1854 yılında Tuğanşalu ya da Doğanşalu, 1928 yılında ise Kacar Doğanşalı olarak geçmektedir.  Eski adı Kacerdoğanşalı Köyü 'dür. 1992 yılında. Kaçardoğanşalı Köyü olmuştur. Kacar/Gacar veya (azeri lehçe telafuzuyla "Gecer") köyün adıdır.

      İravan Tahrir defterinde Kaçardoğanşalı köyünün adı 1590 tarihinde “ Kaçar Köyü” olarak geçmektedir. Buda köyün tarihini en az 433 yıl geriye götürmektedir. Bu köyü tarihe nam salmış 24 Oğuz boyundan Kaçar Oymağı Türkmenleri kurmuştur. Kaçarlar çalışkan, disiplinli, teşkilatçı, milli ve manevi duyguları yüksek bir Türkmen oymağıdır. Kaçardoğanşalı köyü Bayatdoğanşalı köyü ile beraber kurulmuştur. 18 yüzyılda Bayatdoğanşalı köyü Kaçardoğanşalı köyünden ayrılmıştır. Bu köyden ayrılan bir kısım Kaçar Oymağı. Türkleri Tuzluca ilçesinin Üçkaya (Ekerek köyüne), bir kısmı da Kars merkeze gidip yerleşmişlerdir. Ekerek köyünde yaşayan kardeşlerimize “Kaçarlılar” denilmektedir.

    Kaçardoğanşalı köyü Iğdır ova köyleri içinde alan olarak Melekli beldesinden sonra ikinci sıradadır. Bu köyün topraklarının bir kısmı Bayatdoğanşalı, Şiraçı ve Alican köylülerine satılmıştır. Kaçardoğanşalı köyü çok stratejik bir konuma sahiptir. Verimli sulak topraklara sahip olup Ağrı Dağının gölgesinde, Alican sınır kapısına giden yol üzerinde bulunmaktadır. Alican köprüsü Margara yolu Kaçardoğanşalı köyünün batısındaki topraklardan geçmektedir. Kaçardoğanşalı köyü Aras nehrine yakın Ermenistan’ın başkenti Erivan şehrine 25 km yakın konumda olup Kaçardoğanşalı köyünden bakınca çıplak gözle Erivan şehri görünmektedir. Nahçivan ile İran Borualan sınır kalılarına giden yol Kaçardoğanşalı köyün Güneyinden geçmektedir.

     Kaçardoğanşalı köyüne ilk yerleşen aileler “ URAL” ile “ALMA” aileleridir. Bu köyün yerleşimcileri Ermenistan’ın Zengibasar bölgesi ile Güney Azerbaycan’ın Hoy şehrinden gelmişlerdir. Kaçardoğanşalı köyünde Güney Azerbaycan Hoy şehrinden gelen çok aile vardır.

     Kaçardoğanşalı köyü 1828 Çarık Rus işgalinden önce 1747-1828 yılları arasında 81 yıl İrevan Hanlığına bağlıydı. İnsanlar bütün işleri için İravan şehrine gider alışverişlerini yaparlardı. Çarlık Rusya’nı 1828 yılında İrevan Hanlığını işgal etmesiyle bu köy 1828-1917 yılları arasında 89 yıl Rus işgalinde kaldı. 1806-1828 yılları arasında Ruslarla İrevan Hanlığı arasında çok kanlı ve çetin savaşlar oldu. Bu köyden birçok insan bu savaşlara katılıp şehit oldular.

    Kaçardoğanşalı köyü Kuzey Batı’dan Mürşitali köyü ile Güney Doğu’dan Taşburun köyleri ile sınır ve komşudur. Bu köyler eskiden Ermeni yerleşimin olduğu yerlerdi. Taşburun büyük bir yerleşim yeri olup burada Ermenilerin güçlü askeri güçleri vardı. 1919 yılında General Drastamat Kanyan denilen insan kasabı DRO’nun yenilmesinde Kaçardoğanşalı Halk Milisleri ( Halk Destelerinin) büyük gayret ve kahramanlığı etkili olmuştur.
  
     Kaçardoğanşalı köyü 1917 Bolşevik ihtilali ile Ruslar 89 yıl işgalden sonra çekilince 1917-1920 yılları arasında Ermeni kuvvetleri ve Taşnak Çetelerinin büyük zülüm ve soykırımını yaşadı. Köydeki sivil halk Güney Azerbaycan’a göç etti. Halk arasında  “ Kaç Ha Kaç” denilen bu zor yıllarda: Çete, eşkiya baskınları, açlık, salgın hastalık, doğal sebeplerden dolayı çok kayıp verilmiştir.

     Ruslar işgal zamanında düzenli vergi almak için nüfus sayımı yapıyorlardı. Sayımda Ruslar sadece erkek nüfusun sayımını yapıyorlardı. 1886 Rus nüfus sayımında Kaçardoğanşalı köyünde 789, 1915 nüfus sayımında da 1.173 nüfusun yaşadığı görülmektedir. Buna kadın nüfusunu da eklediğimizde 1915 yolunda bu Kaçardoğanşalı köyü nüfusunun 2.346 kişi olduğunu görüyoruz.

     Ermenilerin 14 Kasım 1920 yılında yenilmesi ile “ Kaç Ha Kaç” ile köyden gaçgın olup Güney Azerbaycan’a gidenlerden hayatta olanlar dönmeye başladı. Ermeniler giderken her yanı yakıp, yıkmış, yağmalamışlardı. Köyün Bığlı Memetli mahallesindeki camisinde yakmışlardı. Geri dönenler birçok yakını kayıp etmiş, sahip oldukları mal varlıklarını kayıp etmişlerdi. Bin bir zorluk ve yokluk içinde çalışmaya topraklarını işlemeye evlerini onarmaya başaladılar. Çok çok büyük acı ve kayıplar yaşadılar. Eli silah tutanlar vatan savunması için cepheye koştular. Yakınlarını şehit veren ile kayıp edenlerin göz yaşı dinmedi. Cennetten çıktığına inanılan bereket kaynağı Aras nehri acı, ayrılık nehri oldu. Arazın o tayı Arazın bu tayı gözleri yaşlı yakınlarının yolunu gözleyen, kayıplarına, acılarına üzülen insanların göz yaşı hikayeleri ile doldu.

      Kaçardoğanşalı köyü 1960 yılında sonra yurt içi ve yurt dışın çok göç verdi. Günümüzden 108 yıl önce Ruslar nüfus sayımı yaparken bu köyde 2.346 kişi yaşarken, aradan geçen 108 yıl sonra bu köyümüz verdiği büyük göç sonucu şimdi bu köyde 722 kişi yaşamaktadır. Kaçardoğanşalı köyü büyük Ermeni mezalimi gördü çok büyük kayıplar verdi. Arkasından 1960 yılından sonra da çok göç verdi.

      Bu köyün insanları çok çalışkan, girişimci, eğitime çok önem veren, milli ve manevi değerleri yüksek insanlar. Eğitim öğretim oranı çok yüksek olup, modern tarım ve hayvancılık yapmaktadırlar. En iyi damızlık hayvan, yonca tohumu bu köyde yetiştirilmektedir. Devletin her kadrosunda bu köyden birisini bulabilirsiniz. Büyük şehirlerde, Iğdır merkezde, yurt dışında Kaçardoğanşalı insanının girişimci, güler yüzlü, esprili haline şahit olursunuz. Bayat boyu Kaçar Oymağı Türkmenleri gibi soylu ve şanlı bir soya sahip Kaçardoğanşalı insanı farkı fark eden insanlar. Farkı fark eden Kaçar boyuna mensup tüm kardeşlerime selam, sevgi ve hürmetlerimi yolluyorum. Hoşça kalın, dostça kalın.

 

Bu yazı 336 defa okunmuştur.