Devasa 'ısı kubbesi' kıtayı resmen cehenneme çevirdi

Avrupa, kavurucu sıcak havayı adeta bir hapishane gibi yeryüzüne kilitleyen devasa bir "ısı kubbesi" (heat dome) nedeniyle rekor sıcaklıklarla boğuşuyor. Sıcaklıklar alışılagelmiş mayıs ayı ortalamalarını darmadağın ederek tırmanırken, iklim bilimciler küresel bir felakete dikkat çekiyor: Avrupa kıtası, Dünya üzerindeki diğer tüm bölgelerden çok daha hızlı ısınıyor. Agence France-Presse (AFP) tarafından yayınlanan veriler, bu aşırı hava dalgasının geçici bir durum olmadığını, önümüzdeki on yıllar boyunca Avrupa yazlarını radikal ve ölümcül bir şekilde yeniden şekillendirecek kalıcı bir iklim tehdidi olduğunu gösteriyor.

Isı Kubbesi nedir? Kuzey Afrika’dan yükselen devasa bir yüksek basınç sistemi, Batı Avrupa'nın üzerine adeta beton bir kapak gibi yerleşti. Yüksek basınç, bölgenin üzerini kapatarak serin hava dalgalarının içeri girmesini tamamen engelliyor.

Trinity College Dublin'den coğrafya uzmanı Mary Bourke durumu şöyle özetliyor: "Gökyüzünde tek bir bulut bile yok. Sıcak havayı sürekli yüzeye presleyen ve nemi uzaklaştıran istikrarlı bir hava kütlesi var. Bu yüzden hava sadece aşırı sıcak değil, aynı zamanda kupkuru." Bu amansız sera etkisi; başta İngiltere, Fransa ve İrlanda olmak üzere kentsel altyapıyı eritirken insan sağlığını da doğrudan tehdit ediyor.

Imperial College London’dan iklim bilimci Ben Clarke, bu aşırı ısınmanın neredeyse tamamının fosil yakıt emisyonlarından kaynaklanan insan kaynaklı sera gazı etkisinden beslendiğini vurguluyor. Arktik Bölgesi Avrupa’yı yakıyor Avrupa'daki bu anormal ısınma grafiği, küresel ortalamanın tam iki katı hızla ısınan Arktik (Kuzey Kutbu) bölgesiyle doğrudan bağlantılı. Kutup dairesindeki deniz buzları eridikçe, güneş ışınlarını bir ayna gibi yansıtan beyaz buz kütlelerinin yerini, ışığı emen koyu renkli okyanus suları alıyor.

Isıyı emen karanlık sular daha çok ısınıyor, ısınan sular daha çok buz eritiyor. Bu tehlikeli geri besleme döngüsü sadece kutbu eritmekle kalmıyor; atmosferik hava dalgalarının (Jet Stream) yönünü bozarak aşırı sıcak hava dalgalarını sık sık Avrupa'nın göbeğine fırlatıyor. Beyaz kar gitt, koyu toprak geldi Copernicus İklim Değişikliği Servisi Direktörü Carlo Buontempo’ya göre, Avrupa genelinde karla kaplı alanların ve karın yerde kalma süresinin dramatik şekilde azalması yaz sıcaklarını körüklüyor.

Geçmişte aylarca donma koşulları yaşayan dağlık ve Orta Avrupa bölgelerinde artık kar hızla eriyor. Güneş ışınlarını uzaya geri saptıran beyaz kar örtüsü kalkıp yerine ısıyı hapseden koyu renkli topraklar ortaya çıkınca (Albedo Etkisi), arazi güneş radyasyonuna karşı tamamen savunmasız kalıyor. Hava kirliliğini azaltmanın "istenmeyen" yan etkisi Son on yıllarda Avrupa genelinde hava kalitesini iyileştirmek ve solunum sağlığını korumak için atılan adımlar, paradoksal olarak yüzey ısınmasını artıran beklenmedik bir etki yarattı: Eskiden fabrikalardan ve egzozlardan çıkan ince partikül maddeler (aerosoller), gökyüzünde yapay bir kalkan oluşturarak güneş ışınlarını saptırıyor ve hafif bir soğutma etkisi yaratıyordu.

Hava kirliliği temizlendikçe atmosfer berraklaştı. Bu durum insan sağlığı için mükemmel bir kazanım olsa da, güneş ışınlarının önündeki "gölgeleyici" maskeyi kaldırarak doğrudan yeryüzüne ulaşmasına ve sera gazlarının kavurucu etkisini katlamasına neden oldu. En hızlı neresi ısınıyor?

Avrupa kıtasının her bölgesi bu felaketi aynı hızda yaşamıyor. Isınma oranlarındaki dengesizlik, bölgesel adaptasyon stratejilerinin ne kadar acil olduğunu gösteriyor: Doğu, Güneydoğu Avrupa ve Alpler: Kıtanın en agresif ve en hızlı ısınan, kuraklık tehdidi altındaki bölgeleri. Batı Avrupa ve Kutup Altı Ülkeleri (İsveç, Norveç, Finlandiya): Isınma hızı diğer bölgelere göre daha yavaş fakat stabil bir artış trendinde.

Rekor Svalbard’da: Kıtanın en uç noktasında, Norveç Arktik takımadalarında yer alan Svalbard, yaz sıcaklıklarında üst üste küresel rekorlar kırarak Avrupa'nın en hızlı eriyen ve ısınan bölgesi olarak kayıtlara geçti. Küresel çevre politikaları kökten değişmediği sürece, Avrupa için bu cehennem sıcaklıkları yeni "normal" haline gelecek.

Sözcü