Iğdır’ın köklü kültürel değerlerinden biri olan karabatak gerdanlığı, yüzyıllardır kuşaktan kuşağa aktarılarak yaşatılmaya devam ediyor. Düğünlerin, özel günlerin ve geleneksel törenlerin vazgeçilmez takıları arasında yer alan karabatak, sadece bir ziynet eşyası değil, aynı zamanda bölgenin tarihini ve kültürel hafızasını yansıtan önemli bir miras olarak kabul ediliyor.
Iğdır, Nahçıvan ve çevresinde uzun yıllardır kadınların boynunu süsleyen karabatak gerdanlıkları, annelerden kızlarına, kayınvalidelerden gelinlerine emanet edilerek gelecek nesillere ulaştırılıyor. Ay-yıldız ve at nalı-yıldız motifleriyle hazırlanan, kimi zaman siyah ve mavi taşlarla süslenen bu özel takılar, yöre halkı tarafından büyük bir değer olarak korunuyor.
Son yıllarda yapılan tanıtım çalışmaları sayesinde karabatak gerdanlığına olan ilgi artarken, Türkiye’nin farklı şehirlerinden ve yurt dışından da yoğun talep geliyor. Artan ilgi doğrultusunda kentteki kuyumcular da geleneksel motifleri koruyarak karabatak üretimini sürdürüyor.
Iğdır Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Halk Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Oğuz Doğan, karabatak gerdanlığının tarihinin oldukça eski dönemlere dayandığını belirtti. Doğan, Nahçıvan’daki Ovcular Tepesi’nde yapılan arkeolojik kazılarda bulunan yaklaşık 5 bin yıllık takıların günümüzde kullanılan karabatak gerdanlıklarına benzer özellikler taşıdığını ifade etti.
Karabatak üzerindeki siyah taş ve altın işlemelerin sembolik anlamlar taşıdığına dikkat çeken Doğan, siyah rengin bilinçaltını, altının ise bilinci temsil ettiğini söyledi. Bu iki unsurun birleşiminin, evrendeki zıtlıkların uyumunu ve insanın karanlıktan aydınlığa geçişini simgelediğini belirten Doğan, karabatakların Türk altın işçiliğinin önemli örneklerinden biri olduğunu vurguladı.
Doğan ayrıca Kurtuluş Savaşı yıllarında bölgedeki kadınların boyunlarındaki karabatakları eriterek cephedeki askerlere destek amacıyla bağışladıklarını anlattı. Bu nedenle günümüze ulaşan eski örneklerin sayısının az olduğunu belirten Doğan, buna rağmen Iğdır’daki ustaların geleneksel ölçü ve motifleri koruyarak karabatak üretmeye devam ettiğini söyledi.
Kentte kuyumculuk yapan Murat Aras ise karabatak gerdanlığının Iğdır’ın simgelerinden biri olduğunu ifade ederek, “Karabatak yüzyıllardır bu topraklarda yaşayan insanların kültürel mirasıdır. Günümüzde düğünlerde genç kızlar ve gelinler tarafından tercih edilmeye devam ediyor. Son yıllarda yurt içi ve yurt dışından gelen talepler önemli ölçüde arttı. Karabatak, Iğdır’ın adeta imzasıdır.” dedi.
Karabatak gerdanlığını eşinin babaannesinden emanet olarak aldığını belirten Nurcan Tuna da bu takının manevi değerinin çok büyük olduğunu söyledi. Tuna, kendisine dualarla teslim edilen gerdanlığı günlük yaşamında ve özel günlerde kullandığını belirterek, ileride gelinine emanet ederek bu geleneği yaşatmak istediğini ifade etti.
Damla Güneş ise annesinin doğum günü hediyesi olarak kendisine verdiği karabatak gerdanlığının yalnızca bir takı olmadığını vurgulayarak, “Karabatak bizim için geçmişten geleceğe uzanan bir mirastır. Sadece gelinlerin değil, genç kızların da gururla taşıdığı önemli bir kültürel değerdir.” diye konuştu.
Yüzyılların izlerini taşıyan karabatak gerdanlığı, bugün de Iğdır’ın kültürel kimliğinin önemli sembollerinden biri olarak varlığını sürdürüyor. Geleneksel motifleri, manevi anlamı ve aileler arasında kuşaktan kuşağa aktarılan hikâyeleriyle karabatak, bölgenin yaşayan kültürel mirası olmaya devam ediyor.
