İsmail Aras Yazdı : Tarih Kalemle Değil, Kanla Yazılır: Can Azerbaycan'ın Bağımsızlık Yolu

"Tarih kalemle yazılmıyor, tarih kanla yazılıyor. Uğrunda nice canlar verildi bağımsızlık uğruna... Can Azerbaycan, bağımsızlık günün kutlu olsun!"

Tarih sayfaları çoğu zaman diplomatik masalarda atılan imzalarla, protokollere dökülen antlaşmalarla ve kağıt üzerinde varılan uzlaşılarla biçimlenmiş gibi görünür. Oysa bir milletin özgürlük iradesi ve var olma mücadelesi, ancak ağır bedeller ödendiğinde ve hürriyet uğruna dökülen ter ile kanla sulandığında sarsılmaz bir hakikate dönüşür. Bağımsızlık, fermanlarla bahşedilen bir lütuf değil; bedeli masumların canıyla ödenen kutsal bir haktır. İşte bu mukaddes hakkın teslim edildiği gün olan Bağımsızlığın Yeniden Sağlanması Günü, Azerbaycan’ın ana devlet bayramı olarak her yıl 18 Ekim’de büyük bir gurur, onur ve dinmeyen bir minnet duygusuyla kutlanmaktadır.

Bu kutlu güne ve hürriyetin aydınlığına ulaşmak elbette kolay olmadı; her bir adımı acı, direniş ve gözyaşıyla örülen çetin bir yolculuktu. 20. yüzyılın sonlarına doğru, Sovyetler Birliği’nin çatırdadığı ve tarih sahnesinden çekilmeye başladığı çalkantılı süreçte, Azerbaycan halkı asırlardır yüreğinde büyüttüğü bağımsızlık ve hürriyet talebini gür bir sesle haykırmaya başladı. Meydanları dolduran yüz binlerin bu haklı ve meşru isteği, Sovyet rejiminin kanlı bastırma girişimleriyle ve amansız bir baskı mekanizmasıyla karşılaştı.

Tarihe "Siyah Ocak" (20 Yanvar) olarak kazınan 19-20 Ocak 1990 tarihlerinde, Bakü sokakları karanlık bir tragedyaya ve silahsız insanlara yönelik acımasız bir katliama tanıklık etti. Tanksız, tüfeksiz, sadece milli şuuruyla sokağa çıkan sivil halkın üzerine yürüyen zırhlı araçlar ve dökülen masum kanlar, Azerbaycan Türkünün bağımsızlık azmini kırmak bir yana, aksine bu iradeyi çelikleştirdi. Siyah Ocak trajedisi, milletin hafızasında derin bir yara açsa da aynı zamanda milli şuurun patlama noktası ve bağımsızlığa giden o dönüşü olmayan meşakkatli yolun en kritik eşiği haline geldi. Bakü'deki Şehitler Hiyabanı, o günden itibaren hürriyetin abidesi olarak yükseldi.

Halkın geri adım atmayan kararlı duruşu ve sarsılmaz direnci karşısında tutunamayan Sovyet yönetimi etkisini yitirirken, hukuki ve siyasi adımlar da hız kazandı. 8 Ekim 1991 tarihinde Azerbaycan Yüksek Sovyeti olağanüstü toplandı. Tam dört gün boyunca süren, ülkenin kaderinin tayin edildiği tarihi görüşmeler neticesinde halkın bağımsızlık iradesi somut bir hukuki zemine taşındı.

Nihayet 18 Ekim 1991'de Azerbaycan Yüksek Sovyeti (şimdiki adıyla Millî Meclis), Azerbaycan'ın Bağımsızlık Deklarasyonu ile ilgili Anayasa Yasası'nı oy birliğiyle kabul etti. Hukuki olarak atılan bu dev adım, çok geçmeden milletin doğrudan iradesiyle mühürlendi. 29 Aralık 1991 tarihinde düzenlenen ülke çapındaki tarihi referandumda, sandık başına giden halkın %95 gibi ezici bir çoğunluğu ülkenin bağımsızlığı lehine oy vererek bu tarihi deklarasyonu perçinledi ve tüm dünyaya Azerbaycan'ın hür yaşayacağını ilan etti.

Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasası, devletin temellerini atarken son derece kritik ve tarihsel bir gerçeğin de altını çizmektedir: Bugün varlığını sürdüren bağımsız Azerbaycan devleti, 1918-1920 yıllarında Mehmet Emin Resulzade ve yol arkadaşları tarafından kurulan, Doğu'nun ilk demokratik Türk cumhuriyeti sayılan Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin doğrudan yasal ve manevi halefidir. Temel devlet yapısını, egemenlik ilkelerini ve yurttaşlık haklarını belirleyen bu Anayasa, 6 bölümden ve 32 maddeden oluşmaktadır. Bağımsızlığın yeniden tesis edilmesinin hemen ardından devletleşme adımları büyük bir hızla atılmış; bağımsızlığın sembolü olan üç renkli Azerbaycan bayrağı, Azerbaycan Ulusal Marşı ve Azerbaycan devlet armasına ilişkin yasal düzenlemeler vakit kaybetmeksizin kabul edilerek yürürlüğe sokulmuştur.

Tarihsel adlandırma açısından da önemli bir dönüşüm yaşanmıştır. 2021 yılına kadar "Bağımsızlık Günü" adıyla kutlanan bu kutlu gün, Millî Meclis tarafından kabul edilen yeni bir yasa ile tarihsel sürekliliği ve 1918'deki ilk cumhuriyete olan köklü bağı daha doğru ifade etmek adına "Bağımsızlığın Yeniden Sağlanması Günü" adını almıştır. Bu isim değişikliği, Azerbaycan'ın bağımsızlığının yeni bir olgu değil, 20. yüzyılın başında atılan temellerin modern çağda yeniden ihyası olduğunu tescillemektedir.

Geçen zaman zarfında bu tarihi gün, her yıl çeşitli askeri ve sivil törenlerle, milli bir coşkuyla anılmıştır. Bağımsızlığın ardından 1996 yılında düzenlenen 5. yıl dönümü etkinlikleri, bu bayram kapsamında yapılan ilk büyük ölçekli ve devlet düzeyindeki kutlama olarak kayıtlara geçmiştir. 2001 yılında ise 10. yıl dönümü vesilesiyle ülke genelinde çok daha geniş çaplı ve görkemli etkinlikler gerçekleştirilmiştir. Öte yandan, genç Azerbaycan ordusunun gövde gösterisi niteliğindeki ikinci askeri geçit töreni, henüz bağımsızlığın ilk yılında, 9 Ekim 1992 tarihinde Azadlık Meydanı'nda düzenlenmiştir. Bu tören, hem Silahlı Kuvvetlerin kuruluşunun birinci yılı hem de bağımsızlığın yıl dönümü vesilesiyle ordunun vatanı koruma kararlılığını tüm dünyaya sergilemiştir.

Tarih boyunca karşısına çıkan her türlü dahili ve harici zorluğa göğüs geren, acılardan kenetlenerek çıkan can Azerbaycan’ın 18 Ekim Bağımsızlığın Yeniden Sağlanması Günü'nü canıgönülden ve en derin duygularımla kutluyorum. Ebediyete kadar payidar kalacak olan bu kadim milletin bir ferdi; bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı ve Azerbaycan Türk’ü olarak bağımsızlık gününün haklı gururunu ve mutluluğunu can kardeşlerimle paylaşıyorum. "İki devlet, tek millet" şuurunu yüreğinde taşıyan bir kardeşiniz olarak, Azerbaycan’ın karşısına çıkabilecek her türlü tehdit ve tehlikeye karşı göğsümü siper etmeye, hürriyetini ve egemenliğini her platformda savunmaya hazır olduğumu bir kez daha yüksek sesle ve açıkça haykırıyorum. Yaşasın bağımsız, müstakil ve muzaffer Azerbaycan!

DOĞUKAN BEY