Yaşadığımız şehirle bağlantılı eğitim ve metot meselesi…
Öğretmen yakınımla çevre kirliliği konusunda ayaküstü sohbet ediyorduk. Bu konudaki eğitimsizlikten şikâyetçi oldum. İtiraz etti: “Ders verdiğim sınıfı mıntıka temizliği için dışarı çıkardım. Çevreyi temizledikten sonra öğrencilerimden biri bakkaldan aldığı yiyeceğin paketini yolun ortasına attığını gördüm.” Ve ilave etti: “Sadece okuldaki eğitim yeterli değildir. Bu iş ailede başlar.” Bir müddet sonra yurtdışından gelen yeğenimle yine sokakların kirliliğini konuşuyoruz. Arabanın arka koltuğunda oturan 5 ve 6 yaşlarındaki çocuklarıyla olan diyaloğunu anlatıyor: İki kardeş yol kenarındaki çer çöpü görünce, büyük olan, “Baba, bu çöpleri buraya kim attı?” diye soruyor ve babadan gelecek cevabı beklemeden, “Baba çöpleri birlikte toplayalım mı?” diyor. O, adam olacak çocuk, daha şimdiden anaokulunda aldığı eğitimin gereğini yapıyor. Bizdeki “eğitim” ise, ete kemiğe bürünmediğinden yani eyleme geçilmediğinden sözde kalıyor.
Kubilay ve kardeşi bu eğitimi Almanya’da gittikleri anaokulunda (Kindergarten) aldılar. Eğitimse eğitim! İşte aradaki fark: Yiyecek paketini yola fırlatan öğrenci bu eylemi herhangi bir Alman okulunda yapmış olsaydı, öğretmeni bu hareketinden dolayı o çocuğu arkadaşlarının yanında bir güzel azarlar ve yere attığı çöpü de kaldırtırdı.
Söz çevre temizliğinden açılmışken; birkaç defadır valimizi personeliyle birlikte sabahın erken saatlerinde şehir merkezinde temizlik yaparken görüyorum. Tabii ki bu hareketin şehir temizliğine dikkat çekmek için sembolik bir değeri var. İyi çalışan bir belediye olsa da çevre temizliği gibi diğer sorumluluk alanlarını kapsayan bilinçli bir şehirlileşme/kentleşme kampanyası mutlaka hayata geçirilmelidir. Şehirli olmak; belli kurallara riayet etmek, sorumluluk taşımak ve yaşadığı dünyaya duyarlı olmaktır. Köy hayatı alışkanlıkları kente taşındığında, göç alan şehirlerimizdeki gibi son derece arabesk bir durum ortaya çıkar. Şehir idaresi kuralları koymadığı veya var olan kuralları işletemediğinde, kırsal alandan gelenin kural tanımamazlığı kent kültürünü olumsuz etkiler. Bu zihniyet, arabasını gelişi güzel yerlere park etmekte, çöpü sokağın ortasına atmakta, pet şişeler yol kenarlarına veya yeşillik alanlara fırlatmakta veya konu komşuyu rahatsız etmekte bir beis görmez.
Böylesi bir ilin valisi olarak bizatihi kendisinin de kolları sıvayarak temizlik kampanyasını başlatması, takdire şayan bir harekettir. Valiliğin öncülüğünde yürütülen bu kampanya, yerel yönetim (belediye) üzerinde bir baskı oluştururken, şehir sakinlerinin daha duyarlı olmasına katkı sağlar mı, bundan pek emin değilim.
Bangladeş’i andıran görüntüler
Bir şehirde yürünecek kaldırımların bir kısmı kiralanmış bir kısmı da esnafın işgali altındaysa, yeterince çöp kutusu, “umumi tuvalet” ve park/yeşil alan ve otopark yoksa, şehir merkezi seyyar satıcıların cirit attığı bir pazar yerine dönüşmüşse, zabıta ve trafik polisine rağmen kamyon, kamyonet, motosiklet ve otomobillerin gelişigüzel park edildiği cadde ve ara sokakların genel manzarası Bangladeş gibi üçüncü dünya ülkelerindeki kaosu andırıyorsa, oradan göç eden şehirliyle birlikte şehir kültürü de kaybolur. Onun yerine nobranlığın ürünü olan kasaba kültürü hâkim olur.
Dikkat ederseniz son zamanlarda trafik magandalığı çok seyrek görülür oldu. Bize göre bunun sebebi, çok ağır cezaların yürürlüğe girmiş olmasıdır. Yani, idari yaptırımlar caydırıcı olunca, trafikte suç işleyenlerin sayısı azaldığı gibi şehir hayatında da kuralları hiçe sayanları hizaya getirebilir. Yanı başımızdaki Nahcivan sokaklarının temizliği kadar ileri demokrasiyle yönetilen Avrupa ülkelerinde de temizliği ve güzelliğiyle yaşanabilir bir kente sahip olmanın karşılığı, koyulan kurallara uymak, uymayana da bedelini ödetmektir.
Çokkültürlü bir dünyaya giderken…
Fransa, Almanya ve Avusturya gibi Avrupa ülkelerinde ırkçı, faşizan partiler güçlenirken, Macaristan, Sırbistan ve Brezilya gibi ülkelerde popülist politikacıların birer ikişer seçimleri kaybetmesi, özellikle ABD Başkanı Trump’ın ara seçimlerdeki yenilgisi, küresel dünyada daha çok ses getirdi, rahat bir nefes aldırdı.
Berlin Duvarı’nın yıkılmasından (Kasım 1989) sonra Doğu Almanyalı bir Protestan teolog ve papazın akademisyen kızı olan Dr. Angela Merkel, Helmut Kohl zamanında girdiği CDU’dan 2005 yılında seçildiği başbakanlık görevini 2021 yılına kadar sürdürürken, mensubu olduğu siyasi partinin muhafazakâr sınırlarını zorlayarak daha sosyal demokrat bir başbakan olarak dünyanın en hatırı sayılır politikacılarından birisi olmayı başardı.
Pakistan kökenli Londra Belediye Başkanı Sadiq Khan (Sadık Han), Brüksel’in Saint Josse Belediye Başkanı Emir Kır, Hintli Müslüman bir ailenin çocuğu Newyork Belediye Başkanı Zohran Mamdani ve ABD ara seçimlerinde senatör olarak Demokrat Parti’den seçilen Abdul El-Sayed gibi isimler çokkültürlü dünya için daha iyimser ve insancıl ümitleri kanatlandırdı.
Almanya’da da ikinci büyük parti konumuna gelen AfD’ye (Almanya İçin Alternatif) rağmen sadece biz Türkler açısından genel durum:
Almanya’da Baden Württenber Eyalet Başbakanı Cem Özdemir, Hannover Büyükşehir Belediye Başkanı Belit Onay, Almanya’nın İç İstihbarat Teşkilatı (Bundesamt für Verfassungsschutz) Başkanı Sinan Selen, Berlin Belediye Başkanlığı seçimlerinde Sol Parti (Die Linke) listesinden en çok oy alan Elif Eralp ve 630 milletvekili olan Federal Almanya Parlamentosu’nda değişik partilere mensup 19 Türk/Türkiye kökenli milletvekili, bir göçmen ülkesi Almanya’nın diğer yüzü.
Esnek kimlik avantajı
“Eski ABD Başkanı Obama’nın 2024’te, en sevdiği kitaplar, listesine giren ‘Antropologlar’ … (Oksijen Gazetesi, 6-12 Kasım 2026)” haberinde, söz konusu yazarın Ayşegül Savaş adlı bir Türk yazara, kitap okuyan eski bir ABD Başkanı’nın ilgi duymasıdır. Çünkü Atatürk’ten bu yana devlet/hükümet başkanlarımızdan (Bülent Ecevit dışında) bu düzeyde kitap okumalarına tanık olmadık. İstanbul’da doğan Ayşegül Savaş’ın Londra ve Kopenhag’da büyümesi, ABD’de eğitim alması, onun dünyaya açılmasındaki en büyük avantajıdır. Belki de bu özelliğinden dolayıdır ki, “Bence esnek kimlik hayatımızın zenginliğinden, katmanlarından ibarettir,” diyebiliyor. Kişi kendi kimliğinin bilincinde olarak farklı kültürel kimliklerle tanış olmalı. Yazar Ayşegül Aslan’ın, “Farklı dil ve kültürleri tanımanın insanın kendisini tanımasını güçleştirdiğine katılmıyorum, (a.g.h)” türünden bir tespiti son derece yerindedir. Farklı kültürleri tanımak, insanın kendisini keşfetmektir. Helmut Pape’nin dediği gibi, “Yabancı bizi bize götürür. (Der Blaue Reiter, sayı 39)”
Şu veya bu farklılığından dolayı insanları birbirine kırdıran dar kafalı ideolojik ve dinî anlayışların, popülist ve otokrat politikacıların sonbahar yaprakları gibi döküldüğü bir zamanda insanlığın, kendini ve coğrafik sınırlarını aşan yeni nesil düşünür, siyasetçi ve idarecilerin öncülüğünde yeni bir dünya düzenine adım atmasının ümidini taşıyoruz.
DOĞUKAN BEY
