Birinci Türkoloji Kurultayı'nın 100. Yılında Bakü'de Uluslararası Bilimsel Buluşma

“Birinci Türkoloji Kurultayı’nın Kurucuları ve Dersleri: Tarih ve Çağdaşlık” başlıklı uluslararası ilmî konferans, Azerbaycan Millî İlimler Akademisi Riyaset Heyetinde çalışmalarına başladı. Birinci Türkoloji Kurultayı’nın 100. yılına ithaf edilen konferans, Türk dünyasının seçkin bilim insanlarını Bakü’de bir araya getirdi.

Konferans öncesinde katılımcılar, Bakü’deki Fahri Hıyaban’ı ziyaret ederek modern bağımsız Azerbaycan devletinin mimarı Haydar Aliyev’in anıtı önüne çiçekler bıraktı. Aynı ziyaret kapsamında akademisyen, göz hekimi Zerife Aliyeva’nın kabri de anıldı. Ardından Şehitler Hıyabanı ziyaret edilerek Azerbaycan’ın bağımsızlığı ve toprak bütünlüğü uğruna hayatını kaybeden şehitler için dualar edildi. Katılımcılar ayrıca Bakü’deki Türk Şehitliği anıtında yatan Türk askerlerini de rahmetle andı.

Akademi binasında düzenlenen etkinlik öncesinde, Birinci Türkoloji Kurultayı’na adanmış bilgi tabanı, sanal sergi ve jubile dolayısıyla yayımlanan eserler tanıtıldı. Konferans, 1926 yılında düzenlenen Birinci Türkoloji Kurultayı’nın kurucuları ve katılımcılarının aziz hatırasına bir dakikalık saygı duruşuyla başladı.

Açılış konuşmasını yapan Azerbaycan Millî İlimler Akademisi Başkanı, akademisyen İsa Habibbeyli, 1926 yılında aynı salonda gerçekleştirilen Birinci Türkoloji Kurultayı’nın XX. yüzyılda Türk halklarının kültürel hayatında dönüm noktası olduğunu belirtti. Kurultayda Türk halklarının dili, tarihi, edebiyatı, alfabesi ve kültürü üzerine önemli kararların alındığını vurgulayan Habibbeyli, Latin harfli ortak Türk alfabesinin kabul edilmesini tarihî bir başarı olarak değerlendirdi.

Habibbeyli, Bakü’nün XIX. yüzyılın sonlarından itibaren Türk dünyasında ilmî ve kültürel bir merkez hâline geldiğini ifade ederek, Azerbaycan’ın bağımsızlık sonrasında Latin alfabesine resmî geçiş yapan ilk Türk devletlerinden biri olduğunu hatırlattı. Ayrıca 11 Eylül 2024’te Bakü’de Uluslararası Türk Akademisi ve Türk Dil Kurumu tarafından düzenlenen Ortak Alfabe Komisyonu toplantısında 34 harften oluşan Ortak Türk Alfabesi konusunda genel uzlaşmaya varıldığını bildirdi.

Konferansta konuşan Yunus Emre Enstitüsü Başkanı Abdurrahman Aliy, Birinci Türkoloji Kurultayı’nın Türk halklarının kültürel entegrasyonunda önemli bir dönüm noktası olduğunu söyledi. Türkolojinin yalnızca bir bilim dalı değil; tarihî miras, kültürel diplomasi ve eğitim politikalarını kapsayan stratejik bir alan olduğunu ifade etti.

Azerbaycan Cumhuriyeti Kültür Bakan Yardımcısı Ferid Caferov ise XX. yüzyılın başlarının Türk halkları için kader belirleyici bir dönem olduğunu belirterek, Kurultay’ın dil, alfabe ve kültürel miras konularını sistemli şekilde gündeme taşıdığını dile getirdi. Caferov, Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in kültürel entegrasyon vizyonuna verdiği desteğe dikkat çekti; dijitalleşme ve yapay zekâ çağında millî değerlerin korunarak yeni ortama uyarlanmasının önemini vurguladı.

Etkinlikte Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı Serdar Çam, Türkiye Millî Eğitim Bakan Yardımcısı Celile Ören Ökten, Türkiye’nin Bakü Büyükelçisi Birol Akgün, Uluslararası Türk Akademisi Başkanı Şahin Mustafayev ve Türk Dil Kurumu Başkanı Osman Mert başta olmak üzere çok sayıda isim konuşma yaptı.

Bilimsel oturumlarda Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun “Türkolojinin Stratejik Temelleri Kurultay Ölçeğinde”, akademisyen Nizami Caferov “Birinci Türkoloji Kurultayı’nda Azerbaycan” ve Prof. Adil Babayev “Birinci Türkoloji Kurultayı Katılımcılarının Akıbeti ve Onuru” başlıklı bildirilerini sundu.

Konferansta yapılan değerlendirmelerde, Birinci Türkoloji Kurultayı’nın tarihî mirasının günümüzde de yol gösterici olduğu, Türk dünyasında ilmî iş birliği ve kültürel entegrasyonun güçlenmesine önemli katkılar sunduğu ifade edildi.

Uluslararası ilmî konferans, panel oturumlarıyla devam ederken; Azerbaycan’ın yanı sıra Türkiye, Özbekistan, Kazakistan, Türkmenistan, Kırgızistan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nden gelen bilim insanları da bildirilerini sundu.

Konferans katılımcıları 28 Şubat’ta Hazar Üniversitesi’nde düzenlenecek ve Birinci Türkoloji Kurultayı’nın 100. yılına ithaf edilen sempozyumda da bir araya gelerek çalışmalarını sürdürecek.

HAKAN ŞIKTAŞ